Vego's geïllustreerde encyclopedie van de elektronica


vorige woord     volgende woord     index van de letter K    algemene index    

Keyboard

Toetsenbord, klavier. Bij computers wordt in het Nederlands meer 'keyboard' gebezigd dan toetsenbord.
Voor de PC is het toetsenbord niet meer of minder dan een van de vele perifere schakelingen, die op het systeem kunnen worden aangesloten. De processor uit de PC beschouwt het toetsenbord als een seriële perifere schakeling, die de gegevens over welke toets of toetsen worden ingedrukt onder seriële vorm aan de elektronica van de computer aanbiedt.
Het toetsenbord bevat dus een elektronische schakeling die niet alleen detecteert welke toets op een bepaald moment wordt ingedrukt, maar deze detectie omzet in een seriële code die via de kabel waarmee het toetsenbord met de computer verbonden is wordt verzonden.
In de snel evoluerende wereld van de PC-elektronica is het toetsenbord een vrij stabiele factor. In de loop der tijden zijn er in feite slechts drie verschillende toetsenborden ontwikkeld:
- het PC/XT-toetsenbord;
- het AT-toetsenbord;
- het MF II toetsenbord.
Hoewel er duidelijke verschillen tussen deze drie toetsenborden bestaan, is de basiswerking in grote lijnen hetzelfde gebleven.
Het PC/XT-toetsenbord
De fundamentele werking van een toetsenbord kan het beste worden beschreven aan de hand van de oudste en eenvoudigste uitvoering, het PC/XT-toetsenbord. Dit werd door IBM ontwikkeld en werd standaard bij de origineel IBM-PC geleverd. Het schema van de elektronica van het originele IBM-toetsenbord is getekend in onderstaande figuur.

Hart van deze schakeling is een speciale microprocessor van Intel, de 8048. Dit IC is de keyboard-controller, de schakeling die het gehele toetsenbord bestuurt. Drie aansluitingen van dit IC zijn via inverterende buffers aangesloten op de KEYBOARD CLOCK, de KEYBOARD SERIAL OUT en de KEYBOARD RESET van de computer. Daarnaast moet de schakeling van het toetsenbord uiteraard gevoed worden, dus worden de +5 V systeemvoeding en de massa via de kabel naar het toetsenbord gevoerd.
Deze vijf verbindingen worden via een gestandaardiseerde steker, een uit de audio-elektronica bekende vijfpolige DIN-steker, op een connector van de computer aangesloten. De aansluitings-code van deze steker is getekend in onderstaande figuur.
De pen-nummers corresponderen met onderstaande signalen:
- pen 1: KEYBOARD CLOCK;
- pen 2: KEYBOARD SERIAL OUT;
- pen 3: KEYBOARD RESET;
- pen 4: MASSA (GROUND);
- pen 5: +5 V.

De CLOCK-uitgang wordt gebruikt voor het synchroniseren van de seriële gegevens op de SERIAL OUT lijn. De RESET wordt gestuurd uit de start-routine van de PC-processor, hoewel dit zuiver elektronisch bekeken niet per se noodzakelijk is.
De toetsen zijn opgenomen in een zogenaamde matrixschakeling, opgebouwd uit 4 verticale en 23 horizontale lijnen. Op ieder snijpunt van twee lijnen is het contact van een toetsschakelaar in de matrix opgenomen. Als men op deze toets drukt zal de horizontale met de verticale lijn verbonden worden. De 23 horizontale lijnen zijn via weerstanden verbonden met de +5 V systeemvoeding en staan dus normaal op logisch 'H'. Daarnaast zijn deze lijnen aangesloten op de uitgangen van een multiplexer, die op zijn beurt wordt gestuurd uit vijf uitgangen van de 8048. Door op deze vijf uitgangen een bepaalde binaire code te zetten zal een van de horizontale lijnen door de multiplexer naar de massa getrokken worden en logisch 'L' worden. Op dat moment zijn de overige horizontale lijnen nog 'H'.
Als men op een toets drukt die op een snijpunt van deze horizontale lijn is opgenomen, dan zal de verticale lijn die mede dit snijpunt vormt door het gesloten contact van de ingedrukte toets ook naar massa getrokken worden. Deze informatie wordt door een data-selector, gestuurd door de 8048, omgezet in een datapuls voor de 8048.
Uiteraard worden alle horizontale lijnen opeenvolgend door de multiplexer met de massa verbonden. Bij ieder stap in deze zogenaamde scan-procedure onderzoekt de 8048 of, en zoja welke, vertikale lijn laag is. Als een laag signaal wordt gedetecteerd wacht de 8048 enige honderdsten van een seconde alvorens verdere actie te ondernemen. Mechanische schakelaars vertonen namelijk de eigenschap dat de verende metalen lipjes die het contact vormen een bepaalde tijd gaan trillen, waardoor de elektrische verbinding vele malen achter elkaar wordt gesloten en weer geopend. Dit noemt men het bouncen van de schakelaar. Zolang deze mechanische trillingen optreden zal de spanning op de verticale lijn niet stabiel zijn en zouden er foutieve conclusies kunnen worden getrokken. Na deze zogenaamde debounce-tijd berekent de 8048 uit de momentele code van de signalen die een horizontale lijn selecteren en het signaal dat wordt ontvangen op de verticale lijnen welke toets wordt ingedrukt.
Deze informatie wordt in een buffer in de 8048 opgeslagen en wordt gebruikt om de zogenaamde scan-code onder seriële vorm naar de computer te sturen.
De 8048 detecteert niet alleen wanneer een toets wordt ingedrukt, maar ook wanneer deze toets weer wordt losgelaten. Op dat moment wordt een andere scan-code naar de computer gestuurd. Daarnaast zal de schakeling de scan-code van een toets die langer dan een halve seconde ingedrukt blijft, repeterend naar de computer zenden. Dit noemt men de auto-repeat functie van het toetsenbord.
De processor van het toetsenbord beschikt over enige primitieve fout-detectieroutines en is voorzien van een klein buffer-geheugen waarin 20 opeenvolgende toetsenbordaanslagen kunnen worden opgeslagen. Deze buffer wordt ingeschakeld op de zeldzame momenten waarop de hoofdprocessor van de PC niet in staat is een toetsenbordcode onmiddellijk te accepteren.

Het AT-toetsenbord
Het AT-toetsenbord werd gekenmerkt doordat er rechts een afzonderlijk toetsenbordje kwam voor de numerieke toetsen, met een vormgeving die doet denken aan het toetsenbordje van een eenvoudig rekenmachine. Ook werd een andere schakeling toegepast voor het decoderen van het toetsenbord. Bij deze reeks PC's wordt een keyboard-encoder toegepast van het type 8042, 8741 of 8742. Deze controllers werken echter in grote lijnen op dezelfde manier als de 8046. Het grote verschil is echter dat er een beperkte mate van intelligentie aanwezig is. Deze controllers kunnen worden geprogrammeerd, bijvoorbeeld om het toetsenbord volledig uit te schakelen of om de 'Caps Lock' in te schakelen. Er is dus sprake van een beperkte mate van bi-directionele gegevensoverdracht tussen de elektronica van het toetsenbord en de elektronica van de PC.

Het MF II toetsenbord
Het AT-toetsenbord werd opgevolgd door het zogenoemde MF II toetsenbord. In feite is dit toetsenbord nu nog steeds de standaard van alle PC's. Dit toetsenbord werd uitgebreid met de functietoetsen F11 en F12 (die helaas nauwelijks door software worden gebruikt) en bovendien werden de besturingstoetsen opgenomen in een extra toetsenblokje. De 12 functietoetsen werden boven aan het toetsenbord op een rijtje geplaatst. Bovendien werden de vier cursortoetsen ook nog eens gegroepeerd en werden er dubbele 'Alt'-, 'Ctrl'- en 'Shift'-toetsen opgenomen. Ook de toetsen 'Print Screen' en 'Pause' zijn kenmerkend voor een MF II toetsenbord. Ook de drie LED's, waarmee de status van 'Caps Lock', 'Num Lock' en 'Scroll Lock' wordt aangegeven, werden ingevoerd bij de introductie van het MF II toetsenbord. Elektronisch bekeken zijn er weinig verschillen tussen dit toetsenbord en zijn voorganger AT.

Interessante elektronica links
Klik hier ... Kattenschrikdraad installatie houdt katten in of uit uw tuin
Klik hier ... Boeken voor de elektronicus
Klik hier ... Software voor schema tekenen, print ontwerpen en simulatie
Klik hier ... Goedkope digitale oscilloscopen, via USB aan te sluiten op uw PC
Klik hier ... Goedkope meetapparatuur voor het testen van uw onderdelen
Klik hier ... Draadloze elektronica in uw huis
Klik hier ... Inbraakalarm van Marmitek en KlikAanKlikUit
Klik hier ... Bespaar energie met PowerSafer
Klik hier ... Goedkope dataloggers voor t, RH, CO, V en I
Klik hier ... Educatieve producten voor het basisonderwijs